భారత కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం (ECI)లో తీవ్ర విభేదాలు, అభిప్రాయ భేదాలు చోటుచేసుకోవడం దేశవ్యాప్తంగా కలకలం రేపుతోంది. గతంలో కూడా కమిషనర్ల మధ్య భేదాభిప్రాయాలు వచ్చినప్పటికీ, ప్రస్తుత పరిస్థితి అత్యంత భిన్నమైనదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఓటర్ల నమోదు, పేర్ల తొలగింపు, మరియు మొత్తం ఓటర్ల జాబితాను నిర్వహించే ఐటీ డిజిటల్ సిస్టమ్ పనితీరుపై ఏకంగా ఇద్దరు ఎలక్షన్ కమిషనర్లు రాతపూర్వకంగా తమ తీవ్ర అభ్యంతరాలను నమోదు చేయడం ఎన్నికల వ్యవస్థ పారదర్శకతపై అనేక సందేహాలను లేవనెత్తుతోంది.
ఎన్నికల సంఘం వివాదంలో బయటపడిన 5 కీలక అంశాలు:
- కేంద్రీకృత అధికారం – స్థానిక అధికారుల నిర్వీర్యం:ఓటరుగా సర్వహక్కులు ఉండి, స్థానిక ఎలక్టోరల్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫీసర్ (ERO) వద్ద సరైన పత్రాలు సమర్పించినప్పటికీ, సాంకేతిక కారణాలతో పేర్లు నమోదవకపోవడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఉదాహరణకు గోవాలో 97 మంది అర్హులని స్థానిక అధికారి ధ్రువీకరించినప్పటికీ, ఢిల్లీలోని ఈసీ హెడ్క్వార్టర్స్ నియంత్రణలో ఉన్న సాఫ్ట్వేర్ అందుకు అనుమతించలేదు. దీనివల్ల చట్టబద్ధమైన స్థానిక అధికారుల అధికారాలను కేంద్ర సిస్టమ్ అణచివేస్తోందనే విమర్శలు వస్తున్నాయి.
- ఫారం-6 సవరణ మరియు నిబంధనల ఉల్లంఘన:కొత్తగా ఓటరుగా నమోదు చేసుకునే వారు తమ తల్లిదండ్రులు లేదా తాతముత్తాతలు మునుపటి ‘ఎస్ఐఆర్’ (SIR) జాబితాలో ఉన్నారో లేదో తెలపాలనే నిబంధనను ఫారం-6లో చేర్చడం వివాదాస్పదమైంది. అయితే, చట్టప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమాలను సవరించకుండానే ఈసీ ఈ మార్పులు చేసిందని ఎలక్షన్ కమిషనర్లు అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశారు.
- వికేంద్రీకరణ వ్యవస్థకు గండి:దశాబ్దాలుగా ఓటర్ల జాబితాలో అక్రమాలు జరగకుండా ఉండటానికి వికేంద్రీకరణే ప్రధాన రక్షణగా ఉంది. దేశవ్యాప్తంగా వేలాది మంది అధికారులు స్థానికంగా జాబితాలను పర్యవేక్షించేవారు. కానీ ఇప్పుడు డిజిటల్ వ్యవస్థ మొత్తం ఢిల్లీ కేంద్రీకృతం కావడంతో, క్షేత్రస్థాయి అధికారులు తీసుకునే నిర్ణయాలను ఢిల్లీలోని బృందం రద్దు చేసే లేదా నిలిపివేసే ప్రమాదం ఏర్పడింది.
- మూడు సభ్యుల కమిషన్లో సంప్రదింపుల లేమి:రాజ్యాంగబద్ధమైన ఈసీఐలో ప్రధాన నిర్ణయాలు ఏకగ్రీవంగా లేదా మెజారిటీ అభిప్రాయం ప్రకారం జరగాలి. అయితే, ఎలక్షన్ కమిషనర్లు సుఖ్బీర్ సింగ్ సంధూ, వివేక్ జోషి తమకు సమాచారం ఇవ్వకుండా, తమను సంప్రదించకుండానే అనేక కీలక నిర్ణయాలు, ఉత్తర్వులు జారీ అయ్యాయని రికార్డుపూర్వకంగా ఫిర్యాదు చేయడం వ్యవస్థాగత లోపాలను వేలెత్తి చూపుతోంది.
- గత వివాదాలకు, ప్రస్తుత సంక్షోభానికి వ్యత్యాసం:2009లో సిఇసి గోపాలస్వామి – నవీన్ చావ్లా ఉదంతం, అలాగే 2019లో మోడల్ కోడ్ ఉల్లంఘనల విచారణలో అశోక్ లావాసా వ్యక్తం చేసిన విభేదాలు నిర్దిష్టమైన వ్యక్తులు లేదా కేసులకు సంబంధించినవి. కానీ, ఈసారి ఏకంగా మెజారిటీ కమిషనర్లకు తెలియకుండా నిర్ణయాలు జరగడం, సాఫ్ట్వేర్ సమగ్రతపైనే అనుమానాలు రావడం ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికే ముప్పుగా మారింది.
